سرور چیست؟ تفاوت سرور اختصاصی، مجازی و اشتراکی به زبان ساده

پاسخ کوتاه: سرور یک رایانهٔ همیشه روشن است که در مرکز داده به درخواست رایانه های دیگر جواب می دهد. بازدیدکننده نشانی سایت شما را باز می کند، درخواستش به یک سرور می رسد و سرور صفحهٔ سایت را برمی گرداند. تفاوت سرور اشتراکی، مجازی و اختصاصی در یک چیز است: چه مقدار از منابع یک ماشین فقط در اختیار شما باشد.

این صفحه با اندازه گیری نوشته شده: سرور سایت خودمان را امروز از بیرون سنجیدیم و هر عددی که در ادامه می بینید از همان سنجش آمده است. اگر نمی دانید سایت شما روی هاست اشتراکی است یا سرور مجازی، بخش «سایت شما روی چه سروری است» سه دستور می دهد که در یک دقیقه جواب می گیرید.

سرور چیست و چه کاری انجام می دهد؟

سرور در اصل یک رایانه است با سه تفاوت: همیشه روشن می ماند، کارش جواب دادن به درخواست دیگران است، و نرم افزارش برای همین کار نوشته شده است. روی یک سرور می شود چند سایت را میزبانی کرد، نامهٔ سازمانی فرستاد، پایگاه داده را نگه داشت و پشتیبان گرفت. کاربر نهایی فقط یک صفحهٔ وب می بیند.

سرور برای سایت شما مثل ساختمان است برای یک مغازه: تا وقتی مشتری کم است اتاق کوچک کافی است، ولی وقتی مشتری زیاد شد مشکل از چیدمان مغازه نیست، از ساختمان است. بیشتر کندی ها و خطاهای ناگهانی سایت های ایرانی همین جا ریشه دارد.

سرور چگونه کار می کند؟ چهار گام از درخواست تا پاسخ

وقتی کسی نشانی سایت شما را باز می کند، چهار گام پشت سر هم اجرا می شود. دانستن این چهار گام تعیین می کند وقتی سایت کند شد کدام قسمت را بررسی کنید.

• تبدیل نام به نشانی: مرورگر می پرسد این دامنه روی کدام آی پی است.
• اتصال امن: مرورگر با سرور یک اتصال رمزنگاری شده می سازد.
• پردازش درخواست: نرم افزار وب سرور درخواست را به برنامهٔ سایت می دهد.
• برگشت پاسخ: صفحهٔ ساخته شده در بسته های فشرده برمی گردد.

این دستور سرصفحه های پاسخ را نشان می دهد، یعنی همان چیزی که هر مرورگری می بیند:

curl -sI https://codeyas.com | head -5

HTTP/2 200
content-type: text/html; charset=UTF-8
server: Apache

سه خط، سه خبر: پروتکل نسل دوم فعال است، محتوا اچ تی ام ال فارسی است، و نرم افزاری که این پاسخ را می فرستد آپاچی است. اگر جای آپاچی نام دیگری دیدید، آن نام رقیب اصلی سرعت شماست.

انواع سرور بر اساس کاری که انجام می دهد

«سرور» در جدول زیر یعنی نقش، نه ماشین فیزیکی؛ یک ماشین می تواند همزمان چند نقش داشته باشد.

سرور اشتراکی، مجازی، اختصاصی و ابری؛ تفاوت واقعی در چهار چیز

این همان پرسشی است که بیشتر صاحبان سایت را سرگردان می کند. این چهار نوع سخت افزار تازه ای نیستند؛ تفاوتشان در چهار چیز است: منابع، جداسازی، دسترسی مدیر و اثر همسایه ها.

یک نکته که در جدول جا نمی شود: تفاوت اصلی هاست اشتراکی و سرور مجازی در سهم تضمین شده است، نه در حجم فضا. سرور ابری هم گران تر نیست؛ صورت حسابش شبیه مصرف آب و برق است و اگر مدیریت نشود گران می شود. هیچ کدام از این چهار نوع «بهترین» نیست؛ بهترین آن است که سقفش را بشناسید و پیش از رسیدن به سقف تصمیم بگیرید.

سایت شما روی چه سروری است؟ سه دستور برای فهمیدن

پیش از هر تصمیمی باید بدانید الان کجا هستید. این سه دستور روی هر رایانه ای با خط فرمان اجرا می شود و خروجی زیر نتیجهٔ اجرای امروز روی سایت خودمان است.

دستور یک، نرم افزار وب سرور:

curl -sI https://codeyas.com | grep -i "^server"

server: Apache

دستور دو، نشانی آی پی و نام معکوس آن:

dig +short codeyas.com
host 185.7.212.89

185.7.212.89
Host 89.212.7.185.in-addr.arpa. not found: 3(NXDOMAIN)

یعنی سایت روی یک ماشین با نشانی ۱۸۵٫۷٫۲۱۲٫۸۹ است و این آی پی نام معکوس ندارد؛ در ایران رایج است.

دستور سه، صاحب محدودهٔ آی پی:

whois 185.7.212.89 | grep -iE "netname|org-name"

netname:        IR-VANDAD1-20210608
org-name:       Vandad Vira Hooman LLC

حالا نوبت زمان پاسخ است. این قالب پنج بخش پاسخ را از هم جدا نشان می دهد:

curl -s -o /dev/null \
  -w "%{time_namelookup} %{time_connect}\n" \
  https://codeyas.com/

پنج اندازه گیری پشت سر هم روی سایت خودمان، بر حسب میلی ثانیه:

چهار اندازه گیری از پنج زیر یک ثانیه تمام می شود، پس سرور در حالت عادی سالم است. نوبت چهارم دو ثانیه بیشتر طول کشید و علتش در ستون اتصال دیده می شود، نه در برنامهٔ سایت. یک اندازه گیری کند هم دلیل خرابی نیست؛ سه بار بسنجید و به الگو نگاه کنید.

تفاوت سرور با کامپیوتر شخصی

مگر سرور همان کامپیوتر نیست؟ تفاوت های زیر دربارهٔ سرعت نیست، همه دربارهٔ کار نکردن است.

نتیجهٔ عملی: یک قطعی برق یا اینترنت خانه معنایش از دست رفتن سایت است؛ کامپیوتر شخصی برای یادگیری خوب است، برای سایت واقعی نه.

داخل سرور چه چیزی است؟ سخت افزار و سیستم عامل

سخت افزار سرور پنج قطعهٔ اصلی دارد. دانستن نامشان به شما کمک می کند وقتی فروشنده از مشخصات پلن حرف می زند بفهمید کدام عدد برای شما مهم تر است.

روی این سخت افزار یک سیستم عامل می نشیند: لینوکس یا ویندوز سرور. سایت های وردپرسی و لاراولی تقریبا همیشه روی لینوکس هستند، چون ارزان تر، پایدارتر و ابزار خط فرمانش کامل تر است. ویندوز سرور فقط برای پروژه های وابسته به فناوری مایکروسافت لازم می شود.

سقف های هاست اشتراکی و خطایی که هر سقف می سازد

هاست اشتراکی خراب نیست، سقف دارد؛ مشکل وقتی شروع می شود که سقف را نمی شناسید. هفت خطای زیر تقریبا همیشه علت یکسانی دارند.

اگر یکی از این هفت مورد را در هفته چند بار می بینید، وقت عوض کردن نوع سرور است نه تعمیر سایت؛ تا وقتی روی هاست اشتراکی بمانید، هر بهینه سازی سایت چند روز بیشتر جواب نمی دهد.

چه زمانی از اشتراکی به مجازی و از مجازی به اختصاصی می رویم؟

این تصمیم را می شود با نشانه گرفت، نه با حس. لازم نیست همهٔ نشانه های زیر با هم باشند؛ یکی که ماهی چند بار تکرار شود کافی است.

یک قاعدهٔ ساده برای خواندن بار سرور: اگر میانگین بار از تعداد هسته های پردازنده بیشتر شود، ماشین از ظرفیتش گذشته است. سه عددی که دستور زیر بعد از کلمهٔ بار نشان می دهد، بار یک، پنج و پانزده دقیقهٔ گذشته است.

uptime

مجازی سازی سرور چیست؟

مجازی سازی یعنی یک ماشین فیزیکی به چند ماشین کوچک تر تقسیم می شود و هر کدام منابع و سیستم عامل خودش را دارد؛ سرور مجازی نتیجهٔ همین کار است. یک نکته که در تبلیغ ها گفته نمی شود: در سرور مجازی پردازنده و رم سهم شماست، ولی سرعت خواندن و نوشتن دیسک بین ماشین های همان دستگاه فیزیکی مشترک است، پس نوع دیسک و تضمین سرعت آن را هم بپرسید.

دیتاسنتر، کولوکیشن و چهار پرسشی که از هر فروشنده بپرسید

دیتاسنتر یا مرکز داده، ساختمانی است که سرورها در آن نگه داشته می شوند؛ کار اصلی آن برق بدون قطعی، خنک کردن و اینترنت پرسرعت است. کولوکیشن یعنی سرور فیزیکی خودتان را به مرکز داده می برید و این سه چیز را اجاره می کنید؛ برای سایت شرکتی و فروشگاهی، سرور مجازی همان کار را با هزینهٔ کمتر انجام می دهد.

چهار پرسش که جوابشان در تبلیغ و پلن نوشته نمی شود:

• پهنای باند من تضمینی است یا مشترک، و سقف ماهانه اش چقدر است؟
• پشتیبان گیری هر چند وقت یک بار انجام می شود و بازگرداندن یک نسخه چقدر طول می کشد؟
• روی این ماشین فیزیکی چند ماشین دیگر از مشتری های دیگر شما هستند؟
• پشتیبانی شبانه روزی است و پاسخ دادنش چند ساعت طول می کشد؟

تفاوت سرور و هاست در یک جدول

بیشتر سردرگمی ها از همین دو واژه می آید: هاست یک سهم از یک سرور است که به شما فروخته می شود، سرور خود ماشین است.

هر چه سرور بزرگ تر می شود، مسئولیت بیشتر می شود: روی سرور اختصاصی کسی نیست که به جای شما به روزرسانی امنیتی نصب کند؛ اگر تیم فنی ندارید، سرور مجازی مدیریت شده انتخاب عاقلانه تری است.

انتقال سایت به سرور تازه: شش چیزی که جا می ماند

جابجایی سرور سخت نیست؛ دردسرش چیزهایی است که همراه سایت جابجا نمی شوند. پیش از شروع، زمان زنده بودن پرونده های دی ان اس را ببینید:

dig codeyas.com +noall +answer

codeyas.com.   300   IN   A   185.7.212.89

عدد ۳۰۰ یعنی پنج دقیقه و هر چه کوچک تر باشد جابجایی سریع تر به چشم کاربران می رسد. اگر عدد شما بیش از یک ساعت است، شب قبل جابجایی آن را به ۳۰۰ کم کنید.

این دستور فایل های تازه را می فرستد و فایل های اضافی مقصد را پاک می کند؛ اول با گزینهٔ آزمایشی اجرا کنید، بعد بدون آن:

rsync -avz --delete ./public_html/ \
  user@new:/home/user/public_html/

پایش ماهانه سرور: چهار عددی که باید ببینید

بیشتر حادثه های سرور پیش از وقوع خبر می دهند؛ کسی نیست که به عدد نگاه کند. مقادیر ستون هشدار قاعدهٔ سرانگشتی است. این چهار عدد را ماهی یک بار ببینید و تاریخش را بنویسید.

df -h
free -m
uptime

عدد پنجم، زمان پاسخ سایت از بیرون است: همان دستور زمان بندی بالا را ماهی یک بار اجرا کنید و نتیجه را بنویسید. اگر پس از سه ماه عدد پایه شما از ششصد به یک ثانیه رسید، سرور عوض نشده؛ چیزی روی سایت سنگین تر شده است. راهنمای اندازه گیری سرعت سایت می گوید کدام بخش را اول بررسی کنید.

جمع بندی: سرور مناسب، سروری است که سقفش را بشناسید

برای سایت شما مهم نیست اسم پلن چه باشد؛ مهم این است که بدانید روی هاست اشتراکی هستید یا سرور مجازی، سهم تضمین شدهٔ شما چقدر است، و اولین سقفی که به آن می رسید کدام است. سه دستور همین صفحه در یک دقیقه این تصویر را می سازد.

اگر تازه شروع کرده اید، هاست اشتراکی خوب کافی است. اگر سایت شما فروش دارد، سرور مجازی با سهم تضمین شده تصمیم درست تری است، چون هر دقیقه قطعی یعنی از دست دادن سفارش. و اگر سامانهٔ اختصاصی یا دادهٔ حساس دارید، سرور اختصاصی با پشتیبان گیری منظم شرط است.

اگر نمی دانید سرور فعلی برای رشد سایتتان بس است یا نه، همین سه دستور را اجرا کنید و خروجی را برای ما بفرستید. ما طراحی سایت در شیراز را همراه با میزبانی و انتقال انجام می دهیم و پیش از جابجایی، سقف فعلی سایت شما را اندازه می گیریم تا تصمیم روی عدد گرفته شود. برای انتخاب پلن، هاست چیست و مشخصات هاست وردپرسی دو صفحهٔ مکمل همین مقاله اند.