سفارش طراحی سایت؛ چه چیزی را آماده کنم و چه چیزی را تحویل بگیرم

پاسخ کوتاه: سفارش طراحی سایت پنج گام روشن دارد: هدف و مخاطب سایت را در یک صفحه بنویس، فهرست صفحه ها و امکانات لازم را آماده کن، بودجه و تاریخ دلخواهت را روشن کن، از دو یا سه تیم پیش فاکتور تفکیکی بگیر، و پیش از پرداخت دامنه و دسترسی ها را به نام خودت ببین. بیشتر پروژه هایی که وسط کار به مشکل می خورند در گام دوم و گام پنجم خراب می شوند، نه در کد.

طراح سایت لازم نیست همه جزئیات فنی را بداند. لازم است بداند چه چیزی را می خواهد، چه چیزی را باید تحویل بگیرد و پول را برای چه چیزی می دهد. این راهنما از صندلی سفارش دهنده نوشته شده، نه از صندلی مجری.

پنج تصمیم قبل از سفارش طراحی سایت

پنج تصمیم قبل از سفارش را همان اول بگیر، چون هر کدامشان شکل پیشنهاد و ترتیب کارها را عوض می کند: نوع سایت (معرفی، فروشگاهی یا سامانه)، مخاطب اصلی، فهرست کارهای قطعی، بازهٔ بودجه، و تاریخ دلخواه تحویل. اگر این پنج مورد را ننوشته وارد گفت و گو شوی، هر تیم عددی از خودش می دهد و مقایسه بی فایده می شود.

پیش از تماس: چهار چیزی که آماده می کنی

هر تماسی که با یک چیز آماده شروع شود، جلسهٔ اولش نیم ساعت کوتاه تر است. چهار مورد زیر را در یک برگه بنویس؛ همین برگه بعدا هستهٔ بریف طراحی سایت می شود.

• هدف سایت: سایت برای چه کاری است؟ معرفی خدمات، گرفتن فرم تماس، فروش آنلاین، یا پشتیبانی از مشتریان فعلی. یک جمله کافی است، ولی همین جمله انتخاب نوع سایت را تعیین می کند.
• مخاطب: مشتری نهایی هستی یا سازمان و شرکت؟ اگر هر دو، کدامشان بیشتر پول می دهد؟
• فهرست صفحه ها و امکانات: صفحه های اصلی، صفحه های خدمات، وبلاگ، فرم تماس، پنل مدیریت. اینجا هنوز لازم نیست کامل باشد؛ فقط بنویس چه چیزهایی قطعی است و چه چیزهایی را بعدا اضافه می کنی.
• بودجه و تاریخ: بازهٔ بودجه و اینکه تا چه تاریخی سایت باید بالا باشد. اگر تاریخ ثابت داری (نمایشگاه، فصل فروش)، از همان جلسهٔ اول بگو.

اگر بین سایت وردپرسی و سایت اختصاصی دو دلی، این تصمیم را پیش از تماس بگیر؛ چون شکل پیشنهاد و ترتیب کارها را عوض می کند. مقایسهٔ این دو حالت و جدول انتخابش را در وردپرس یا طراحی سایت اختصاصی نوشته ایم.

قالب آماده بریف طراحی سایت

بریف سندی است که پیش از شروع کار نوشته می شود و بعدا مرجع هر بحثی می شود. پنج بخش زیر کمترین چیزی است که یک بریف طراحی سایت باید داشته باشد. جدول را بردار، ستون آخر را خودت پر کن.

ردیف آخر مهم تر از بقیه است. اگر ننویسی چه چیزی جزو کار نیست، همه فرض می کنند جزو کار است.

چه سؤال هایی از شرکت بپرسید و جواب خوب چه شکلی است

هفت پرسش زیر را در جلسهٔ اول بپرس. جواب خوب همیشه مشخص و قابل بررسی است؛ جواب مبهم نشانهٔ خطر است.

1. محدوده کار را چطور می نویسید؟ جواب خوب: فهرست نوشته شدهٔ صفحه ها و امکانات، با ذکر آنچه انجام نمی دهید.
2. تحویل مرحله به مرحله است یا یکجا؟ جواب خوب: نسخهٔ اول روی یک نشانی آزمایشی، بعد اصلاح، بعد نهایی.
3. چند دوره اصلاح دارم؟ جواب خوب: عدد روشن در قرارداد. اگر گفت «تا راضی نباشی»، یعنی عدد ندارد.
4. محتوا را چه کسی می نویسد؟ جواب خوب: تفکیک روشن؛ یا شما می نویسید یا برای هر صفحه قیمت جدا دارد.
5. دامنه و هاست به نام کیست؟ جواب خوب: به نام خودت، با ایمیل خودت. این پاسخ را پیش از پرداخت هم می بینی.
6. بعد از تحویل چه چیزی یاد می دهم؟ جواب خوب: یک جلسهٔ آموزش پنل یا فیلم کوتاه آموزش مدیریت سایت.
7. پشتیبانی رایگان چقدر است و بعدش چه می شود؟ جواب خوب: مدت روشن و نرخ ماهانه مشخص برای بعد از آن.

پرسش های بیشتری دربارهٔ بندهای قرارداد و راستی آزمایی یک شرکت را در انتخاب شرکت طراحی سایت جمع کرده ایم؛ اینجا فقط چیزی را نگه می داریم که روی خود سفارش اثر دارد.

دو پیشنهاد را چطور کنار هم بگذارم

مبلغ کل بدترین معیار مقایسه است. دو پیشنهاد را خط به خط کنار هم بگذار و ببین جزء به جزء چه چیزی در آن آمده و چه چیزی نیامده. جدول زیر همان کاری است که سفارش دهنده باید انجام بدهد، نه فهرست کارهای ما.

اگر یکی از این ردیف ها در یک پیشنهاد خالی باشد، آن پیشنهاد ارزان تر به نظر می رسد ولی گران تر تمام می شود. ساز و کار قیمت و اینکه چرا دو پیشنهاد برای یک پروژه فرق می کنند را جداگانه نوشته ایم: هزینهٔ طراحی سایت چطور تعیین می شود.

زمان تحویل واقعی و چیزهایی که آن را عقب می اندازد

زمان اعلام شدهٔ ما اینهاست: سایت شرکتی ۳ تا ۵ هفته، فروشگاه اینترنتی ۵ تا ۸ هفته و سامانهٔ اختصاصی ۲ تا ۴ ماه. این بازه ها با تعداد صفحه، امکانات پنل و اتصال ها به سامانه های دیگر تغییر می کند. سایت فروشگاهی سنگین تر است چون علاوه بر طراحی، سبد خرید، پرداخت و مدیریت محصول هم دارد و نمونهٔ کارهایش را در طراحی سایت فروشگاهی می توانی ببینی.

دو چیزی که تقویم را عملا به هم می ریزد: تأخیر در دادن محتوا و متن ها، و اضافه شدن امکانات جدید وسط کار. اولی دست خودت است؛ دومی را با یک قاعدهٔ ساده مهار کن — هر امکان تازه در فهرست جداگانه ای نوشته شود با زمان و هزینهٔ خودش، و در نسخهٔ بعدی اعمال شود.

مراحل ثبت سفارش طراحی سایت و چهار سندی که امضا می کنی

پس از توافق شفاهی، ثبت سفارش طراحی سایت معمولا چهار سند دارد و بهتر است هر چهار مورد را پیش از پرداخت اول ببینی: پیش فاکتور تفکیکی، قرارداد، سند محدوده کار، و جدول زمان بندی با تحویل هر مرحله. اگر یکی از این چهار مورد نبود، درخواستش کن؛ نبودنشان بعدا محل اختلاف می شود. شکل کار ما و صفحه های خدماتی، مثل طراحی سایت شرکتی، همین ترتیب را دنبال می کند.

یک نکتهٔ کوچک که وقت زیادی ذخیره می کند: در سند محدوده کار بنویس هر تغییر تازه جداگانه قیمت گذاری می شود. این جمله جلوی بحث های انتهای پروژه را می گیرد و برای هر دو طرف منصفانه است.

در هر مرحله چه چیزی از تو می خواهند و چه چیزی تحویل می گیری

در هر مرحله از کار، یک چیز از تو خواسته می شود و یک چیز به تو تحویل داده می شود. اگر این دو تا هم زمان روشن نباشند، پروژه کند می شود. جدول زیر همان نقشهٔ کوتاه است.

در همهٔ این مرحله ها دو چیز همیشه روی میز است: امنیت و سئوی زیرساختی (نشانی امن، سرعت، نقشه سایت، صفحهٔ خطای درست). این دو بعدا قابل اضافه کردن هستند ولی از اول ارزان تر تمام می شوند.

بعد از تحویل: پشتیبانی و نگهداری را چطور بپرسیم

پشتیبانی و نگهداری معمولا بعد از تحویل شروع می شود و بیشتر اختلاف های آینده از همین بخش می آید. سه چیز را عدد به عدد بپرس: مدت پشتیبانی رایگان، اینکه در آن مدت چه چیزی رایگان است (رفع اشکال، عوض کردن متن و عکس، به روزرسانی امنیتی) و اینکه بعد از تمام شدن آن، تعرفهٔ ماهانه چقدر است. عدد این سه مورد از پروژه به پروژه فرق می کند، پس درخواست کن در قرارداد نوشته شود، نه در گفت و گوی شفاهی.

مورد چهارم را هم جدا بپرس: به روزرسانی های امنیتی و پشتیبان گیری دوره ای جزو نگهداری هستند یا نه. سایتی که به روز نمی شود، بعد از یک سال خودش مسئله دار می شود.

پیش از پرداخت: پنج چیزی که خودت می بینی

پیش از پرداخت نهایی، پنج چیز را با چشم خودت ببین. انتخاب دامنه و انتخاب هاست دو تصمیم پیش از این مرحله است، ولی همهٔ اثرشان همین جا معلوم می شود: مالکیت دامنه باید به نام خودت باشد و هاست با ایمیل خودت خریداری شده باشد. اگر دانش فنی نداری، از همان تیم بخواه روی صفحهٔ حضور تو نشانت بدهد.

• دامنه و هاست: در پنل ثبت دامنه، نام خودت را ببین، نه نام شرکت را. خرید دامنه با ایمیل خودت باید انجام شده باشد.
• یک صفحهٔ واقعی روی دامنهٔ اصلی: نه فقط نشانی آزمایشی. یک صفحه باز کن، روی موبایل هم باز کن.
• دسترسی سرچ کنسول: با ایمیل خودت ساخته شده باشد، تا اگر تیم را عوض کردی تاریخچهٔ سایت جایت بماند.
• فایل ها و آموزش: تحویل سورس کد یا فایل های لایه باز، و فیلم یا جلسهٔ آموزش مدیریت سایت.
• سرعت پاسخ و گواهی امنیتی: دو دستور زیر را در ترمینال اجرا کنید و نتیجه را بخواهید در گزارش تحویل بیاید. اولی زمان پاسخ سرور را می گوید و دومی تاریخ انقضای گواهی امنیتی.

curl -s -o /dev/null -w "%{http_code} %{time_total}\n" \
  https://example.com

echo | openssl s_client -connect example.com:443 \
  -servername example.com 2>/dev/null \
  | openssl x509 -noout -enddate

هیچ کدام از این پنج مورد فنی نیست. هر پنج مورد دربارهٔ مالکیت و دسترسی است؛ و همان جایی است که بعدا دردسر درست می شود.

اگر پروژه عقب افتاد یا کار تحویل شده با شرح کار نخواند

اول، فهرست محدوده کار را بردار و کنار کار تحویل شده بگذار؛ بیشتر اختلاف ها از تفاوت این دو می آید، نه از بی کیفیتی. دوم، مشکل را کتبی بنویس: کدام صفحه، چه رفتاری، چه انتظاری، با یک نمونه (عکس یا نشانی صفحه). سوم، یک مهلت روشن بده. چهارم، پرداخت مرحلهٔ بعد را به همان مورد گره بزن، نه به کل پروژه.

اگر اختلاف بالا گرفت، معیار پذیرش همان چیزی است که در قرارداد نوشته شده. اگر معیار پذیرش در قرارداد نبوده، این را به عنوان درس بردار و در پروژهٔ بعدی از همان جلسهٔ اول بخواه در قرارداد بیاید.

اشتباهات رایج در سفارش طراحی سایت

• انتخاب بر اساس فقط مبلغ کل، بدون مقایسهٔ خط به خط اقلام.
• نگذاشتن فهرست «خارج از محدوده» در بریف، و بعد اختلاف بر سر همین موارد.
• دادن محتوا تکه تکه؛ متن هر صفحه دیرتر از آنچه لازم است می رسد و کل تقویم جابجا می شود.
• خرید دامنه و ساخت دسترسی ها به نام شرکت طراح، به جای نام خودت.
• اضافه کردن امکانات تازه وسط کار بدون نوشتن هزینه و زمانش.

چه چیزی در دامنه کار ما نیست

همان قدر که می گوییم چه کاری انجام می دهیم، باید بگوییم چه کاری در دامنهٔ کار ما نیست، تا از اول روشن باشد. نوشتن محتوای تخصصی حوزهٔ شما (متن پزشکی، حقوقی یا مالی)، عکاسی صنعتی و تولید ویدیو، تبلیغات و مدیریت شبکه های اجتماعی، و ترجمهٔ چندزبانه در دامنهٔ کاری ما نیست. اینها را یا خودت می آوری یا کنار پروژه جدا سفارش می دهی. آنچه می ماند، طراحی و ساخت خود سایت است؛ نمونهٔ کار و شکل کار ما را در طراحی سایت در شیراز ببین.

جمع بندی و یک قدم بعدی

سفارش طراحی سایت با یک برگه شروع می شود: هدف، مخاطب، فهرست صفحه ها، و بودجه و تاریخ. بعد بریف نوشته می شود، بعد دو پیشنهاد خط به خط مقایسه می شوند، و آخرش پیش از پرداخت پنج چیز با چشم خودت بررسی می شود. اگر این چهار قدم را بروی، بیشتر ریسک پروژه را قبل از شروع برداشته ای.

قدم اول همین امروز شدنی است: همان یک برگه را بنویس. برای اینکه ببینی چه چیزی از تو لازم است و چه چیزی از ما، شروع گفتگو کافی است.